مصطفى النوراني الاردبيلي
267
دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى )
از نيم درم تا يك مثقال و بدل آن نصف وزن آن كافور و به قول بعضى اشنه . و گويند بدل سفيد ، سرخ و بالعكس مىباشد . گويند : تخم صندل سه عدد چون بياشامند ، جهت بول الدم و سوزش بول و مرضى كه به جاى منى خون انزال شود ، مجرب دانستهاند . « 1 » نيز آن را بهعنوان تقلّب به زعفران مىافزايند . پتهروكارپين به وزن مولكولى 28 / 298 است و از چوب گياه مذكور كه صندل قرمز ناميده مىشود ، استخراج شده است . به حالت متبلور ، بهصورت ورقه مانند در اتر دوپترول و اتانول به دست مىآيد . براى آن اثر درمانى ذكر نشده است و در ايران نمىرويد . « 2 » ابن سينا مىگويد : صندل ، چوبهاى ستبرى است كه از مرز چين مىآورند و سه نوع است : زرد ، سرخ ، زرد مايل به سفيدى كه بعضى آن را مقاصيرى گويند . به عقيده جالينوس و ابن ماسويه صندل سرخ قوىتر است و ديگران گويند : زرد قوىتر است . صندل و بويژه صندل سرخ رنگ ، مانع تراوش رطوبت بدن شده و ورم گرم را تحليل مىبرد ، بر باد سرخ مالند ، مفيد است . در علاج سردرد بد نيست ، خوردنى و ماليدنى آن تپش ناشى از تبها را علاج مىكند ، صندل سفيد رنگ مقاصيرى ، در علاج تبهاى گرم سودمند است . « 1 » صندل سفيد سرد و خشك است در دو درجه ، تبهاى گرم را منفعت كند و ضعف معده را تقويت دهد و درد سر را تسكين كند . صندل سرخ ورمهاى گرم را بنشاند . « 2 » به فارسى « سندل » و به هندى « چندن » و در كُتب طبّ سنّتى انواع آن با نام « صندل » آمده است . بهطور كلى دو نوع صندل در بازار عرضه مىشود ، صندل سفيد يا زرد و صندل قرمز ، كه البته با اينكه نام هر دوى آنها صندل است امّا از درختان يك خانواده گياهى به دست نمىآيند و چوب آنها از درختان دو خانواده گياهى مختلف هستند .
--> ( 1 ) - محيط اعظم ، ج 3 ، ص 176 ؛ تحفه حكيم ، ص 173 . ( 2 ) - گياهان دارويى ، دكتر زرگرى ، ج 1 ، ص 669 . ( 1 ) - قانون در طب ، ج 2 ، ص 284 . ( 2 ) - صيدنه ، ج 2 ، ص 913 .